Dr n. med. Magdalena Ziętara: „Ciało po ciąży nie wraca do normy. Ono tworzy nową normę”

Po porodzie ciało kobiety przechodzi ogromną transformację – nie zawsze widoczną na pierwszy rzut oka. Zmiany hormonalne, fizyczne i emocjonalne mogą zaskakiwać, a niektóre z nich wciąż pozostają tematem tabu. O tym, co jest normą, a co powinno skłonić do wizyty u lekarza, opowiada dr n. med. Magdalena Ziętara, specjalistka położnictwa i ginekologii.

Dagmara Dąbek: Czy można powiedzieć, że ciało po ciąży wraca do stanu sprzed niej?

Dr n. med. Magdalena Ziętara: Do faktycznego stanu sprzed ciąży wraca układ rozrodczy, gospodarka hormonalna oraz cykl miesiączkowy. Trwale zmienia się natomiast anatomia dna miednicy – mięśnie stają się rozciągnięte. Z tego względu ważna jest odpowiednio wczesna opieka urofizjoterapeuty. Ponadto trwale zmienia się struktura pochwy oraz blizny po nacięciu krocza lub cesarskim cięciu zostają na stałe (choć mogą być mało widoczne i nie dawać objawów). Dodatkowo powłoki brzuszne – możliwe rozejście mięśni prostych brzucha (diastasis), zmiany w napięciu skóry. Piersi – zmienia się ich budowa (tkanka gruczołowa/tłuszczowa), co wpływa na wygląd.

Co dzieje się z ciałem zaraz po porodzie?

Połóg rozdzielamy na dwa kluczowe etapy – bardzo dynamiczne zmiany na początku, a potem wolniejsze, adaptacyjne procesy przez kolejne miesiące. Pierwsze 6 tygodni połogu to najbardziej intensywny okres regeneracji. Macica gwałtownie się obkurcza (tzw. inwolucja), występują odchody połogowe, dodatkowo możliwe są skurcze macicy, szczególnie przy karmieniu piersią. W gospodarce hormonalnej następuje nagły spadek estrogenów i progesteronu, podnosi się poziom prolaktyny (jeśli kobieta karmi). Możliwe są w tym czasie wahania nastroju.

Z jakimi wyzwaniami fizycznymi i emocjonalnymi mierzą się kobiety w tym czasie?

W pierwszych tygodniach połogu intensywnie goją się rany po nacięciu krocza lub blizna po cięciu cesarskim. Dodatkowo mięśnie dna miednicy i mięśnie brzucha są rozciągnięte, przez co kobieta może odczuwać nietrzymanie moczu przy kaszlu/kichaniu. Laktacja w pierwszych tygodniach karmienia może być trudną przygodą, możliwe są nawały pokarmu oraz jego zastój. W początkowym okresie po porodzie nie możemy zapominać o aspekcie psychicznym. “Baby blues” dotyczy nawet 70–80 procent kobiet. Ponadto zdarzają się dosyć częste są wahania emocjonalne. Warto dodać także, że psychicznie kobieta stopniowo adaptuje się do nowej roli i pojawia się stabilizacja.

A co zmienia się w kolejnych miesiącach?

Cykl miesiączkowy może powracać, mięśnie dna miednicy i mięśnie brzucha stopniowo się regenerują. Powoli wraca życie seksualne, natomiast występuje większa skłonność do suchości pochwy oraz wahań libido. Jeśli chodzi o masę ciała i skład ciała, zmieniają się indywidualnie.

Jakie objawy po ciąży najczęściej zaskakują pacjentki?

Chciałabym wspomnieć o temacie, który do niedawna był tematem tabu, czyli nietrzymaniu moczu, o obniżeniu narządów miednicy. Problem ten pojawia się często długofalowo jako nie zawsze groźny, ale wymaga oceny i często pracy z fizjoterapeutą. Warto też dodać, że z powodu wahań hormonalnych (niskiego poziomu estrogenów), szczególnie przy karmieniu piersią, może pojawiać się przejściowo suchość pochwy, która często wpływa na komfort życia seksualnego. Pacjentki spodziewają się, że brzuch szybko się cofnie, a tymczasem może utrzymywać się uwypuklenie, czasem to rozejście mięśni prostych brzucha (diastasis). I jeszcze jedna kwestia – brak formy – nie tylko przez brak snu: organizm jest po ogromnym wysiłku, regeneracja trwa miesiącami, nie tygodniami.

Skąd bierze się „wąsik” i włoski na brodzie po ciąży?

Ma to związek z zaburzeniami równowagi hormonów po porodzie. Po ciąży dochodzi do gwałtownego spadku estrogenów i progesteronu. W efekcie relatywnie silniej działają androgeny (tzw. hormony „męskie”, które każda kobieta też ma), mieszki włosowe na twarzy mogą zacząć produkować ciemniejsze, grubsze włosy. To nie znaczy, że androgenów jest dużo, tylko że ich wpływ jest większy niż wcześniej. Ponadto podczas karmienia piersią rośnie poziom prolaktyny, która hamuje estrogeny i sprzyja „suchszemu”, bardziej androgenowemu środowisku hormonalnemu. Dlatego u kobiet karmiących takie włoski mogą być bardziej widoczne lub utrzymywać się dłużej.

Czy to normalne, czy należy to odczytywać jak sygnał alarmowy?

U wielu kobiet jest to problem przejściowy, nie postępuje gwałtownie, nie towarzyszą mu inne objawy hormonalne. Sygnałem ostrzegawczym jest, kiedy owłosienie narasta w szybkim tempie i staje się gęste, pojawia się na klatce piersiowej, brzuchu, plecach, dochodzi do tego nasilony trądzik, wzmożone przetłuszczanie się skóry oraz wypadanie włosów na głowie. W takich przypadkach należy zasięgnąć porady lekarza.

Jak jeszcze zmienia się ciało po porodzie?

Skóra może mieć większą tendencję do suchości i wrażliwości. Oprócz tego u niektórych kobiet może pojawiać się trądzik. Warto też dodać, że okres po porodzie sprzyja przebarwieniom oraz rozstępom. Wiele kobiet zgłasza też problem wypadania włosów i to stanowi jedno z największych zaskoczeń. Tymczasem po porodzie wiele włosów jednocześnie przechodzi w fazę wypadania, to efekt zmian hormonalnych 2-4 miesięcy po porodzie. Jeśli zaś chodzi o sylwetkę i ciało, to niestety, okres po porodzie sprzyja odkładaniu tkanki tłuszczowej i utrudnia redukcję; brzuch może wyglądać inaczej niż przed ciążą, nawet przy tej samej wadze.

Kiedy wraca miesiączka?

Powrót miesiączki po porodzie jest bardzo indywidualny i zależy głównie od tego, jak działa gospodarka hormonalna po ciąży, zwłaszcza prolaktyna i estrogeny. U kobiet niekarmiących piersią zwykle 6-12 tygodni po porodzie, czasem nawet wcześniej (już po 4–6 tygodniach). Chciałabym zaznaczyć, że owulacja może wystąpić, zanim pojawi się pierwsza miesiączka. Kobiety karmiące piersią reagują bardzo zmiennie: od kilku miesięcy do ponad roku, u części kobiet dopiero po zakończeniu karmienia, nie ma tu „normy jednego terminu”.

A życie intymne? Jakich zmian możemy spodziewać się po porodzie?

Po porodzie zmiany w życiu intymnym są bardzo częste i w dużej mierze fizjologiczne. Wynikają z połączenia hormonów, regeneracji tkanek i zmęczenia organizmu. Niestety spora część kobiet obserwuje wyraźny spadek libido w pierwszych miesiącach po porodzie. Wiele z nich obserwuje dyskomfort lub ból podczas współżycia i jest to związane z suchością pochwy, tkliwością okolicy blizny po nacięciu krocza lub pęknięciu oraz uczucie „ciasności” lub napięcia. Dosyć często pomijane czynniki psychiczne, czyli zmęczenie i brak snu, zmiana roli życiowej, stres i przeciążenie, a także lęk przed bólem lub kolejną ciążą.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Objawy wymagające konsultacji to tak naprawdę wszystkie, które budzą niepokój kobiety w okresie po ciąży. Ważne jest jak długo występują i czy się nasilają. Z lekarzem powinniśmy skontaktować się, jeśli krwawienie się nasila, utrzymuje zbyt długo, pojawia się gorączka, silny ból, objawy z dna miednicy, czy brak powrotu cyklu po zakończeniu karmienia. Ważne są też objawy psychiczne – długotrwały smutek, lęk, napięcie, myśli rezygnacyjne, które mogą być pierwszymi objawami depresji poporodowej. I jeszcze bolesność piersi – ich twardość, zaczerwienienie mogą być objawami zapalenia.

Co jest w tych zmianach najważniejsze?

Chyba to, że ciało po ciąży nie wraca do normy. Ono tworzy nową normę. I choć wiele zmian jest naturalnych, nie oznacza to, że trzeba je ignorować. Jeśli coś budzi niepokój, zawsze warto to sprawdzić.